đèn đuốc
Định nghĩa
- Danh từ:
- Đèn, đuốc (nói chung): Từ dùng để chỉ các loại đèn, đuốc, dụng cụ phát sáng thô sơ thời xưa.
- (Nghĩa rộng) Ánh sáng từ các loại đèn đuốc: Chỉ sự chiếu sáng nói chung, thường là vào ban đêm.
- (Nghĩa bóng, khẩu ngữ) Sự hiểu biết, sự sáng suốt: Dùng để ví von về trí tuệ, sự thông minh, khả năng nhận thức.
Ví dụ sử dụng
- Danh từ:
- Đường làng tối lắm, phải mang theo đèn đuốc mới đi được. (Đường làng rất tối, phải mang theo đèn đuốc mới đi được.)
- Cả khu phố nhộn nhịp trong ánh đèn đuốc của đêm hội. (Cả khu phố nhộn nhịp trong ánh sáng của đèn đuốc trong đêm hội.)
- Nói mãi mà nó chẳng hiểu, chẳng có đèn đuốc gì cả. (Nói mãi mà nó chẳng hiểu, chẳng có chút sáng suốt nào cả.)
Các cách sử dụng nâng cao
"không có đèn đuốc": không có sự hiểu biết, không sáng suốt, dốt nát.
- Việc này phức tạp, nói với hắn cũng vô ích vì hắn không có đèn đuốc gì về chuyện đó. (Việc này phức tạp, nói với hắn cũng vô ích vì hắn chẳng có chút hiểu biết nào về chuyện đó.)
"đèn đuốc sáng choang": (nghĩa bóng) rất thông minh, sáng dạ, hiểu biết rõ ràng.
- Cậu ấy đèn đuốc sáng choang, chuyện gì cũng nắm rõ. (Cậu ấy rất sáng dạ, chuyện gì cũng nắm rõ.)
Biến thể và từ gần giống
- Đèn đóm (danh từ): Từ đồng nghĩa, cùng chỉ các loại đèn thắp sáng thô sơ thời xưa và có nghĩa bóng tương tự về sự hiểu biết.
- Đuốc (danh từ): Một loại dụng cụ thắp sáng cụ thể, thường là cây gỗ tẩm nhựa hoặc dầu dễ cháy, cầm tay được.
- Đèn (danh từ): Dụng cụ phát sáng nói chung, có thể dùng nhiên liệu (dầu, sáp) hoặc điện.
Từ đồng nghĩa
- Đèn đóm: đèn, đuốc (nghĩa đen và nghĩa bóng).
- Trí khôn: trí thông minh, sự hiểu biết (nghĩa bóng).
- Sự sáng suốt: khả năng nhận thức rõ ràng, minh mẫn (nghĩa bóng).
Thành ngữ liên quan
Đầu óc không có đèn đuốc: chỉ người thiếu hiểu biết, kém thông minh.
- Làm việc này mà đầu óc không có đèn đuốc thì sẽ thất bại. (Làm việc này mà đầu óc không sáng suốt thì sẽ thất bại.)
Soi đèn đuốc: (nghĩa bóng) tìm hiểu, làm sáng tỏ một vấn đề.
- Phải soi đèn đuốc vào từng chi tiết thì mới tìm ra manh mối. (Phải tìm hiểu kỹ từng chi tiết thì mới tìm ra manh mối.)